ប្រាសាទពោធិលោមស្លាកស្នាមវប្បធម៌អង្គរ
ខ្លោងទ្វារវត្ដឧណ្ណាលោម
ប្រាសាទពោធិលោមជាប្រាង្គប្រាសាទបុរាណដែលមានស្លាកស្នាមវប្បធម៌អង្គរ ។ ផ្នែក ខាងក្រោមមានរាងបួនជ្រុង ហើយនៅតាមជ្រុងនីមួយៗ គេធ្វើកាត់ចុះឡើងជាគន្លាក់ក្បាច់សារពើសូត្រ ។ ផ្នែកខាងលើកំពូលមានរចនាជារូបព្រហ្មមុខបួន គួបផ្សំតួប្រាសាទហ៊ុមព័ទ្ធដោយរបងថ្មប្រកបដោយក្បូរក្បាច់រចនាយ៉ាងល្អស្អាត និងនៅលើតួប្រាសាទធំកណ្ដាលផ្នែកខាងក្នុងមានផ្ដែរ៤ទិស មានរូបសំណាកព្រះពុទ្ធចូលនិព្វាន ។ បច្ចុប្បន្នប្រាសាទនេះស្ថិតនៅខាងក្រោយព្រះវិហារធំក្នុងវត្ដឧណ្ណាលោម ។
ប្រាសាទនេះមានកម្ពស់ដលទៅ២៥ម៉ែត្រ ហើយខឿនប្រាសាទនេះសង់នៅលើខឿនខ្ពស់ផុតពីដីប្រមាណជិតមួយម៉ែត្រ ហើយមានប្រវែងបណ្ដោយនិងទទឹងខឿនប្រមាណជាង១១ម៉ែត្រ ធើ្វពីថ្មបាយក្រៀម ក្រាលពីលើដោយសន្លឹកឥដ្ឋការ៉ូ ។
ការដែលគេនាំគ្នាហៅប្រាសាទនេះថាជា ប្រាសាទពោធិលោម ដែលពីមុនក្នុងរជ្ជកាលសម្ដេចព្រះមហាសុមេធាធិបតីសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ហៅថា ចេតិយនោះ ព្រះសុមេធាធិបតីសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ទេព វង្ស បានមានបន្ទូលប្រាប់ឲ្យដឹងថា ប្រាសាទនេះដើមឡើយមិនជាមាននរណាបានដឹងឮ និងស្គាល់ប៉ុន្មានឡើយ ព្រោះប្រាសាទនេះត្រូវហ៊ុមព័ទ្ធទៅដោយថ្មកំបោរបូកជុំជិតមើលទៅឃើញតែជាលក្ខណៈចេតិយដ៏ធំមួយប៉ុណ្ណោះ ។
កាលពីព្រះអង្គនៅពីក្មេង ព្រះអង្គឮគេនិយាយប្រាប់ដែរថា មានប្រាសាទសាងពីថ្មភក់ដ៏ធំមួយនៅក្នុងវត្ដអារាមនេះ ក៏ប៉ុន្ដែពេលដែលព្រះអង្គរត់មករកមើលមិនដែលឃើញសោះ ឃើញតែចេតិយធម្មតា ។ ទើបតែពីរបីឆ្នាំមកនេះ គឺបន្ទាប់ក្រោយពីព្រះអង្គបាននិមន្ដគង់នៅវត្ដនេះបានប៉ុន្មានឆ្នាំ ព្រះអង្គក៏បានឲ្យគេធើ្វការកោសកំបោរបូកលាបហ៊ុមព័ទ្ធនោះចេញ ក៏ស្រាប់តែលេចចេញឃើញប្រាសាទបុរាណកសាងពីថ្មភក់ និងមានថ្មបាយក្រៀម ទើបព្រះអង្គឲ្យគេហៅឈ្មោះថា ប្រាសាទពោធិលោម នោះមក ។ ដោយយោងទៅតាមស្ថានភាពភូមិសាស្ដ្រត្រង់ទីតាំងប្រាសាទនេះពីជំនាន់ដើមជាទីទួលដែលមានដុះដើមពោធិព្រឹក និងដើមជ្រៃក្រឹមដុះស៊ុបទ្រុបជាទីស្ងប់ស្ងាត់កំបាំងធ្វើឲ្យងាយស្រួលដល់មនុស្សម្នាជួបគ្នាប្រលោមស្នេហ៍នៅទីនោះ ។
ម្យ៉ាងនៅទិសខាងលិចគេហៅថា ជ្រោយពោធិលោម នៅជ្រោយខាងកើតហៅថា ជ្រោយអរិយក្សត្រ ទិសខាងត្បូងហៅថា ជ្រោយស្លាកែត និងខាងជើងហៅថា ជ្រោយចង្វា ជ្រោយទាំងបួននេះទល់មុខប្រាសាទពោធិលោម នៅខាងក្នុងវត្ដឧណ្ណាលោមគ្នាទៅជាទន្លេចតុមុខ ។ ព្រះអង្គបានមានបន្ទូលប្រាប់ទៀតថា ភូមិសាស្ដ្រជ្រោយពោធិលោមនេះគឺជាទឹកដីដែលត្រជាក់ត្រជុំណាស់ ជាទឹកដីអ្នកប្រាជ្ញរស់នៅបានជាគេកសាងជានិមិត្ដរូបមួយហើយប្រសិទ្ធនាមប្រាសាទនេះថា ប្រាសាទពោធិលោម ។ ពីដើមឡើយត្រង់ទីប្រាសាទនេះមានលក្ខណៈជាទីទួល ក្រោយមកមានការកសាងនូវចេតិយព្រះអស្សជិតត្ថេរដែលមានដើមកំណើតនៅបង់ហ្គាល់ ប្រទេសឥណ្ឌា ហេតុដូច្នេះប្រាសាទពោធិលោមនេះគួរតែហៅថា ចេតិយព្រះអស្សជិតត្ថេរ ឬប្រាង្គព្រះអស្សជិរ៍ ឬក៏ចេតិយពោធិលោម ដោយយកលំនាំនាមដើមទីទួលក៏បានដែរ ។
កន្លងមក លោកបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ ធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍ថា វត្ដឧណ្ណាលោម តាមពិតជាឈ្មោះរបស់ចេតិយមួយធំដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលនៃចេតិយទាំង៥ នៅផ្នែកខាងលិចព្រះវិហារវត្ដឧណ្ណាលោម ។ ទីតាំងនេះមានមកពីសម័យបុរាណកាល គឺក្រោយសម័យអង្គរបន្ដិច ។ លោកបានពន្យល់ថា សារសំខាន់នៃឈ្មោះចេតិយដោយសារព្រះភិក្ខុសង្ឃខ្មែរច្រើនសម័យកាលបានចាត់ទុកទីនេះជាកន្លែងបញ្ចុះព្រះឧណ្ណាលោម (រោមប្រជុំចិញ្ចើមរបស់ព្រះអស្សជិតត្ថេរ) តាំងពីបុរាណកាលមក ។ បើតាមប្រវត្ដិសាស្ដ្រ ទីនេះអាចមានរយៈពេល៧០០ឆ្នាំមកហើយ ដែលមានព្រះសង្ឃមកគង់នៅក៏ក្លាយជាវត្ដអារាម ហើយឈ្មោះថា វត្ដពោធិលោម រហូតមកដល់ថា វត្ដឧណ្ណាលោម សព្វថ្ងៃ ៕
ប្រភពៈ សាលអានថ្ងៃនេះ១៥/១០/០៤ (ដកស្រង់ពីទស្សនាវដ្ដីប្រជាប្រិយ)
587.595 SRY