ប្រាសាទប្រែរូប
ប្រាសាទប្រែរូបជាប្រាសាទភ្នំកសាងឡើងឧទ្ទិសចំពោះព្រហ្មញ្ញសាសនា
ប្រាសាទប្រែរូប មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ២៣០០ម៉ែត្រ ពីផ្លូវខ្វែងវង់ធំនិងវង់តូចនៃតំបន់អង្គរខេត្ដសៀមរាប ត្រង់ជ្រុងស្រះស្រង់នៃផ្លូវកែងកាច់ទៅទិសខាងជើង និងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ៥០០ម៉ែត្រ ពីខាងត្បូងតំបន់ទក្សិណនៃបារាយណ៍ទិសបូព៌ា គឺត្រង់បង្គោលគីឡូម៉ែត្រលេខ១៦ ។
ផ្អែកតាមឯកសារ «ដើមកំណើតអង្គរ» ដែលរៀបរៀងដោយលោក ម៉ារ បូ មន្ដ្រីអភិរក្សតំបន់អង្គរខេត្ដសៀមរាប បោះពុម្ពនៅឆ្នាំ១៩៦៩ បានសរសេរឲ្យដឹងថា ប្រាសាទប្រែរូបកសាងឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី១០ ក្នុងគ.ស៩៦១ ដោយព្រះបាទរាជិន្ទ្រាវរ្ម័ន មច្ឆាមរណៈ «ព្រះនាមសេវៈលោការ» ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ប្រាសាទប្រែរូបនេះបានសាងឡើងក្រោយប្រាសាទមេបុណ្យ ក៏ប៉ុន្ដែប្រាសាទនេះមានសភាពដូចគ្នាបេះបិទជាមួយប្រាសាទមេបុណ្យ ពោលគឺប្រាសាទដែលបានកសាងឡើងជាប្រាសាទភ្នំ ព្រមទាំងមានថែវលេចលយចេញតាំងពីពេលកសាងមកម្ល៉េះ ហើយមានរៀបជាបន្ទប់វែងៗសំយុងមកក្រោមទៀត ។
តាមការបង្ហាញពីមន្ដ្រីផ្នែកបុរាណវិទ្យានៃក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ ឲ្យដឹងដែរថា តាមសិលាចារឹករបស់ប្រាសាទប្រែរូបបានបញ្ជាក់នូវកាលវេលានៃការកសាងយ៉ាងច្បាស់ ព្រមទាំងបានបញ្ជាក់អំពីព្រះរាជវង្សនៃព្រះបាទរាជិន្ទ្រាវរ្ម័ន ដែលព្រះអង្គបានសាងលិង្គឈ្មោះ រាជិន្ទ្រាបាត្រស្វរៈ ដាក់នៅនឹងតួប្រាសាទកណ្ដាល ហើយក៏មានបង្ហាញដោយរូបសំណាកព្រះអង្គតម្កល់នៅនឹងប្រាសាទតាមជ្រុងផងដែរ ដែលសុទ្ធសឹងទាក់ទងទៅនឹងលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា ។
តាមការបង្ហាញដដែលបានឲ្យដឹងថា ប្រាសាទប្រែរូបជាកន្លែងសម្រាប់ព្រះអាទិទេពដោយនៅក្នុងប្រាសាទប្រែរូបបានលាតត្រដាងឲ្យឃើញនូវទ្រង់ទ្រាយនិងវិសាលភាពយ៉ាងប្រណិតដែលសាងឡើងដោយវត្ថុធាតុពណ៌ក្រហមគឺថ្មបាយក្រៀម និងឥដ្ឋប្រាសាទនេះមានរាងជាសាជី ដូចជាមកុដរាជ៤ជ្រុងព្នាយ ហើយមានជាបន្ទប់ដែលតាមជំនឿគេកំណត់ថា សាងឡើងឧទ្ទិសចំពោះវីរៈជន ព្រមទាំងមានជាគុហារតូចៗចំនួន១២ នៅតាមក្បាលជណ្ដើរសម្រាប់ធ្វើជាកន្លែងតម្កល់សិវៈលិង្គដូចនៅប្រាសាទបាគងដែរ ។
គួរបញ្ជាក់បន្ថែមថា តាមថី្វដៃនៃនិម្មាបនកម្ម ប្រាសាទនេះមានកំពែង២ជាន់ប្រកបដោយគោបុរៈបួន ហើយមានតួប្រាសាទរាងសាជី ដែលមានជណ្ដើរតូចៗសម្រាប់ទល់ទ្រតួប្រាសាទបន្ទាយមានចំនួន៥ ។ ផ្នែកខាងកើតនៃកំពែងខាងក្រៅមានទ្រង់ទ្រាយសមរម្យតាមការនិយម ដោយមានសាងជាប្រាង្គប្រាសាទពីរក្រុមស្ថិតនៅ៣ម្ខាងតាមរបៀបយ៉ាងសមទៅតាមអ័ក្សនៅលើខឿនគ្រឹះធំតែមួយ ។ ផ្អែកតាមការបង្ហាញរបស់លោក ម៉ារ បូ បានលើកឡើងថា តួប្រាង្គទី១ ដែលនៅទិសខាងជើងផ្លូវចូល ពុំបានសាងសង់លើមូលដ្ឋាននៃខឿនដែលបានប្រុងប្រៀបជាស្រេចនោះទេ ឬមួយគេយកឥដ្ឋប្រាង្គនេះទៅប្រើជួសជុលកន្លែងដទៃទៀត ដោយសារការទ្រុឌទ្រោម ។ នៅលើខឿនគ្រឹះកណ្ដាលមានប្រាង្គមួយធំជាងគេ ដែលមានសភាពគ្របសង្កត់នៅលើប្រាសាទឯទៀតដែលប្រាសាទនីមួយៗ មានប្រវែង៥ម៉ែត្រក្នុងមួយជ្រុងៗ ព្រមទាំងមានសាងជាថ្នាក់តូចៗនៅផ្នែកដំបូល ។
តាមការសន្និដ្ឋានរបស់បុរាណវិទូមួយចំនួនក៏បានលើកឡើងថា ប្រាសាទប្រែរូបបានកសាងឡើងមានសណ្ឋានដូចជាកន្លែងបញ្ចុះសព ដែលជាកន្លែងធ្វើឡើងតាមប្រពៃណីនៃឈាបនកិច្ចទៅវិញ ដោយក្នុងនេះគេឃើញមានការគូសវាសព្រាងជាដំបូងនូវរាងគំនូរអសុភហូរហែគ្នាផងដែរ ដែលគេមិនអាចសន្និដ្ឋានបាន ៕
ប្រភពៈ សាលអាន ថ្ងៃទី ២៩/១២/០៦ (អត្ថបទដកស្រង់ពីកាសែតកម្ពុជាថ្មី)
ខាងក្រោមនេះ ជាទិដ្ឋភាពប្រាសាទប្រែរូបដែល ឈូកខ្មែរ បានថតកាលពីឆ្នាំ២០០៧ និង ២០០៩
ប្រាសាទប្រែរូបឧទ្ទិសថ្វាយព្រហ្មញ្ញសាសនានិងជាកន្លែងបូជាព្រះសព
ប្រាសាទប្រែរូប គឺជាប្រភេទប្រាសាទភ្នំ ដែលបុព្វបុរសយើងកសាងឡើងធ្វើពីឥដ្ឋ និងថ្មបាយក្រៀម មានកំពូល៥ខ្ពស់ត្រដែតផុតចុងព្រៃព្រឹក្សា រាងសាជី និងមានចម្លាក់ល្អឆើតឆាយទៀតផង ។ តាមរយៈសំណង់នៃប្រាសាទនេះគេអាចសន្និដ្ឋានថា កសាងនៅសម័យមហានគរ ដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះព្រហ្មញ្ញសាសនា ព្រលឹងវីរជន និងជាទីកន្លែងសម្រាប់បូជាសពស្ដេច ដែលមានប៉មតូចមួយនៅក្បែរនោះ សម្រាប់លាងធាតុបន្ទាប់ពីបូជារួច ។
សព្វថ្ងៃប្រាសាទទទួលបានការនិយមគាំទ្រពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរចម្រុះជាតិសាសន៍ គ្រប់មជ្ឈដ្ឋាននាំគ្នាទៅទស្សនាជាហូរហែនៅថ្ងៃឈប់សម្រាក និងថ្ងៃបុណ្យប្រពៃណីជាតិយ៉ាងច្រើនកុះករ ។
ប្រាសាទប្រែរូប ស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ៥០០ម៉ែត្រ នៅភាគខាងត្បូងបារាយណ៍ខាងកើតនៃភូមិសាស្ដ្រខេត្ដសៀមរាបដែលកសាងឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័ន (គ.ស៩៦១) នាសម័យមហានគរដើម្បីឧទ្ទិសថ្វាយចំពោះលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា មានតម្កល់លិង្គព្រះឥសូរ និងជាកន្លែងបូជាសពស្ដេចសម័យនោះ ដោយសារមានលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិអំណោយផលល្អ ។
ប្រាសាទថ្មនេះ មានរចនាប័ទ្មល្អឆើតឆាយ និងវិសាលភាពធំធេង ហើយមានខឿន៣ថ្នាក់ដែលខ្ពស់ត្រដែតកណ្ដាលអាកាសវេហាស៍ ព្រមទាំងមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ បណ្ដោយ១២០ម៉ែត្រ និងទទឹង១០៨ម៉ែត្រ ។ នៅជាន់ទី២ (ថ្នាក់ទី២) គេសង្កេតឃើញមានស្នូកថ្មរាងទ្រវែង៤ជ្រុង ដែលស្ថិតនៅជុំវិញជើងថ្ករ ធ្វើឲ្យអ្នកសិក្សា និងអ្នកទស្សនាមួយចំនួនយល់ថា ទីនេះជាកន្លែងបូជាសពស្ដេច ឬវីរជនដែលមានកិត្ដិយសខ្ពង់ខ្ពស់ ។ ចំណែកនៅថ្នាក់ទី៣ មានជណ្ដើរចុះទៅតាមទិសទាំង៤ ហើយមានរូបសីហៈឈរអមជណ្ដើរទាំងនោះទៀតផង ព្រមទាំងមានប្រាង្គកណ្ដាលធំ ហើយខ្ពស់ត្រដែត និងប្រាង្គ៤ទៀតនៅអមគ្រប់ជ្រុងទាំងអស់ ។
បើតាមសៀវភៅដើមកំណើត អង្គររបស់លោកម៉ារ បូរ បញ្ជាក់ថា ប្រាសាទនេះកសាងក្រោយប្រាសាទមេបុណ្យ ប៉ុន្ដែមានសភាពដូចគ្នាបេះបិទ … គឺប្រាសាទដែលសាងឡើងជាប្រភេទប្រាសាទភ្នំ ព្រមទាំងមានជាថែវលេចលយចេញតាំងពីពេលសាងមកម៉្លេះ មានទាំងបន្ទប់វែងៗសំយុងបន្ដមកក្រោមទៀត ។ ប្រាសាទទាំងនេះជាកន្លែងសម្រាប់ព្រះអាទិទេព មានរាងជាសាជីដូចជាមកុដរាជបួនជ្រុង ហើយមានជាបន្ទប់ដែលសាងឧទ្ទិស ចំពោះវីរជន ព្រមទាំងមានជាគុហារតូចៗចំនួន១២នៅតាមក្បាលជណ្ដើរ ជាកន្លែងសម្រាប់តម្កល់សិវៈលិង្គដូចជានៅប្រាសាទបាគងដែរ ។ ឯសិលាចារឹកបានអធិប្បាយប្រាប់ពីកំណត់កាលកសាងពី (គ.ស៩៦១) និងប្រាប់ពីឈ្មោះប្រាសាទ ព្រមទាំងបានបញ្ជាក់អំពីខ្សែរាជវង្សនៃព្រះបាទរាជេន្ទ្រាវរ្ម័ន ដែលព្រះអង្គបានសាងលិង្គ ឈ្មោះរាជេន្ទ្រាបាត្រស្វរៈដាក់នៅនឹងតួប្រាសាទកណ្ដាល ហើយមានរូបសំណាកព្រះអង្គតម្កល់នៅនឹងប្រាសាទតាមជ្រុងនីមួយៗ គឺជាព្រះរូបដែលទាក់ទងនឹងសាសនាព្រាហ្មណ៍ ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នកទ្រទ្រង់ និងគោរពព្រះឥសូរ ឯព្រះមាតុច្ឆា និងព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គទ្រង់គោរព ព្រះនាងឧមាភគវតី ដែលជាមហេសីនៃព្រះឥសូរព្រះបាទហសវរ្ម័ន ទ្រង់គោរពព្រះនារាយណ៍ ។
សិលាចារឹកនេះបានបញ្ជាក់ឲ្យដឹងពីការនៅរួបរួមសាមគ្គីរវាងព្រះរាជវង្សានុវង្ស ក្នុងពេលដែលព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះជន្មនៅឡើយ ។ នៅស្របនឹងអ័ក្សនៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត មានទីវាលមួយប្រកបដោយផលិតផលយ៉ាងប្រសើរ ដោយការបង្ហូរទឹកពីបារាយណ៍ទិសខាងកើតមកប្រើប្រាស់ ។ បើតាមយោបល់លោក ហ្វីលីពស្ទាន ថា ទីនេះជាកន្លែងលូតលាស់ក្រោយពេលដែលលើកទីក្រុងពីកោះកេរ្ដិ៍មក ព្រោះទីក្រុងនេះបានត្រូវបោះបង់ចោលក្រោយពីពេលដែលមានការរីកចម្រើនពី (គ.ស៩២១-៩៤៤) ។ ព្រះបាទរាជេន្ទ្រាវរ្ម័ន បានបោះបង់រាជធានីនេះ ដើម្បីមកកាន់អង្គរវិញ ដែលក្នុងសម័យនោះ ហៅថា យសោធបុរៈ ។
គេពុំបានដឹងថាតើមកពីហេតុអ្វីទេ បានជាជនជាតិខ្មែរចាត់ចែងប្រាសាទនេះឡើងឲ្យមានទ្រង់ទ្រាយដូចជាកន្លែងបញ្ចុះសព មានឈ្មោះថា ប្រែរូប ដែលជាកន្លែងធ្វើឡើងតាមប្រពៃណីនៃឈាបនកិច្ច ដូចជាការគូសវាសព្រាងជាដំបូងនូវរាងគំនូររូបអសុភយ៉ាងហូរហែគ្នាតាមការផ្គត់ផ្គង់យ៉ាងប្លែកៗពីគ្នាដូច្នេះ ។
ប្រាសាទប្រែរូបនៅតាមផ្នែកខ្លះបានរបេះធ្លាក់ថ្មមួយចំនួន តែវាបានបង្ហាញពីភាពរឹងមាំ ល្អឆើតឆាយនៅឡើយ ដោយនៅទីនោះមានទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជាលទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា ព្រលឹងវីរជន និងជាកន្លែងសម្រាប់បូជាសពស្ដេចនៅសម័យនោះទៀតផង ។
ប្រាសាទនេះកំពុងតែទាក់ទាញអារម្មណ៍អ្នកទេសចរ ព្រមទាំងអ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវប្រវត្ដិសាស្ដ្រមួយចំនួនឲ្យចង់ឃើញ ចង់ដឹងឲ្យកាន់តែច្បាស់ថែមទៀត ។ អ្នកទេសចរមួយចំនួនដែលមកទស្សនាប្រាសាទទាំងឡាយនៅតំបន់អង្គរ រួចបានឆ្លៀតឱកាសទៅទស្សនាទីនោះបន្ថែមទៀត ដើម្បីស្វែងយល់ពីសម្បត្ដិមរតកវប្បធម៌ ដែលបុព្វបុរសយើងបានបន្សល់ទុកតាំងពីសម័យបុរាណ ហើយផ្ដល់នូវអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនសម្រាប់វិស័យសេដ្ឋកិច្ច ទេសចរណ៍ និងវប្បធម៌ទៀតផង ៕
23.057 SRY